Fusnote u tekstu – kako treba da izgledaju i zašto su važne?

Šta su fusnote?

Služe za proširivanje ili objašnjavanje sadržaja bez opterećivanja glavnog teksta suvišnim informacijama. Fusnote imaju veoma važnu ulogu u strukturi stručnih, književnih i publicističkih tekstova.

Fusnote na dnu stranice i završne fusnote

Razlika između fusnota postavljenih na dno stranice (fusnote na dnu stranice) i onih koje se nalaze na kraju poglavlja ili knjige (završne fusnote) uglavnom se odnosi na njihovu dostupnost čitaocu. Fusnote na dnu stranice, koje se nalaze na istoj strani, obično se koriste za kratke komentare ili izvore. Završne fusnote namenjene su pre svega dužim objašnjenjima ili raspravama koje bi mogle da naruše tok čitanja glavnog teksta.

Fusnote i reference

Referenca je element povezan sa fusnotom. Danas se koristi na dva načina:

1. Kao grafički znak u tekstu koji čitaoca upućuje na fusnotu označenu na isti način. To može biti brojčana ili slovna oznaka u eksponentu (npr. ¹ ili ^a)) ili zvezdica/asterisk (*).
2. Kao hiperveza u digitalnim tekstovima, koja se, za razliku od fusnote, može postaviti direktno u sadržaj članka. Nakon klika na sidro, odnosno anchor, čitalac se preusmerava na izvornu stranicu.

Vrste fusnota

Postoji nekoliko osnovnih vrsta fusnota, a svaka se koristi u određenim situacijama. Prema funkciji, fusnote se dele na:

• bibliografske fusnote – njihov osnovni cilj je navođenje preciznih bibliografskih podataka o izvorima na koje se autor oslanja, uključujući knjige, članke, dokumente i veb-stranice. Kod navođenja izvora primenjuju se slična pravila kao pri izradi bibliografije (prezime i ime autora, naslov, mesto i godina objavljivanja, broj stranice). Mogu se koristiti stilovi APA, MLA, Čikago ili Harvard, u skladu sa zahtevima publikacije;
• materijalne fusnote – sadrže dodatne informacije povezane sa sadržajem. To mogu biti objašnjenja termina, dodatni komentari, istorijski ili biografski kontekst;
• terminološke fusnote – služe za objašnjenje značenja reči, termina na stranom jeziku i simbola ili za isticanje razlika među pojmovima.

Kako se pišu fusnote?

U programu Word odgovarajuću komandu pronaći ćete na kartici „Reference → Umetni fusnotu“.

Fusnote mogu imati različite oblike – od jednostavnih upućivanja na literaturu, preko objašnjenja termina, do opširnih komentara. Njihova izrada uglavnom nije komplikovana, ali zahteva poštovanje određenih pravila koja obezbeđuju čitljivost i doslednost teksta. Kako bismo vam olakšali razumevanje, izdvojili smo nekoliko važnih informacija.

Stil i formatiranje

Stil i formatiranje fusnota gotovo su jednako važni kao i njihov sadržaj. One moraju biti lako uočljive i čitljive, ali istovremeno ne smeju da potisnu glavni tekst. Zato se najčešće primenjuju:

• manji font (za 2 pt);
• minimalan prored koji i dalje obezbeđuje čitljivost (1);
• obostrano poravnanje.

Obratite pažnju i na doslednu primenu istog stila u svim fusnotama.

Jezik fusnota

U fusnotama koje služe za objašnjenje delova teksta uvek koristite sažet i precizan jezik. Izbegavajte ukrase i usredsredite se na prenošenje informacija u što „kondenzovanijem“ obliku. Imajte na umu da fusnote služe objašnjavanju, a ne odvlačenju pažnje čitaoca, pa je važno da budu neposredno povezane sa tekstom na koji se odnose.

U izvornim fusnotama navedite potpune bibliografske podatke – prezime autora ili autora, naslov, izdavača i godinu objavljivanja. Po potrebi koristite standardne skraćenice kao što su ibid. i op. cit., u skladu sa izabranim citatnim stilom.

Numeracija i položaj

Fusnote treba numerisati redom kroz ceo tekst. Broj fusnote postavlja se u glavnom tekstu, u eksponentu, nakon citiranog ili razmatranog dela. Proverite da se broj u tekstu podudara sa informacijama uz odgovarajuću fusnotu.

Kada treba dodati fusnote?

Parafraze i upućivanja na konkretne radove drugih autora takođe zahtevaju navođenje izvora. To nije samo pitanje etike i izbegavanja plagijata, već i način da se čitaocu omogući dublje istraživanje teme.

Fusnote omogućavaju i dodavanje informacija čije bi uključivanje u glavni tekst moglo da naruši njegovu čitljivost ili tok. Zato fusnotu možete dodati u različitim člancima kako biste nešto objasnili, na primer istorijski, biografski ili kulturni kontekst.

U kojim tekstovima se koriste fusnote?

Fusnote se koriste u različitim tekstovima – od stručnih radova, preko publicistike i književnosti, do novinskih publikacija. Njihova upotreba nije ograničena na određeni žanr ili stil pisanja, već zavisi od komunikacionih i informativnih potreba. Postoje i tekstovi u kojima su fusnote obavezne.

Fusnote u stručnim radovima

Pri pisanju stručnih radova – istraživanja, doktorskih disertacija, master radova ili završnih radova – navođenje izvora informacija obaveza je autora. Potpuni bibliografski podaci omogućavaju proveru i procenu stručne verodostojnosti napisanih tekstova. Fusnote u stručnim radovima mogu da sadrže i dodatne komentare, metodološka objašnjenja ili upućivanja na druga istraživanja iz određene oblasti.

Fusnote u književnosti i publicistici

U književnosti – naročito u esejima, biografijama ili istorijskim tekstovima – fusnote čitaocu mogu pružiti dodatne informacije i olakšati razumevanje određenog konteksta.

Fusnote se često koriste i u publicistici. Pre svega za navođenje izvora podataka ili kao referenca na ranije dokumente, članke ili izjave. Na taj način poruka postaje verodostojnija.

Fusnote u pravnim tekstovima i zvaničnim dokumentima

U pravnim tekstovima, kao što su zakoni, sudske odluke, ugovori i zvanični dokumenti, fusnote služe kao upućivanje na druge pravne dokumente, presude, propise ili komentare. Kao i kod stručnih radova, one su neophodan deo sadržaja, ali je njihov zadatak u pravnim tekstovima da naglašavaju usklađenost sa važećim pravom.

Fusnote u obrazovnim materijalima i udžbenicima

U obrazovnim materijalima, kao što su udžbenici i skripte, fusnote se mogu koristiti za pružanje dodatnih informacija, objašnjenje termina ili upućivanje na druge izvore i dopunske materijale.